ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ

Η οστεοπόρωση είναι μια συχνότατη νόσος των οστών που σύμφωνα με τα διεθνή στοιχεία, αφορά περίπου το 30% των γυναικών άνω των 50 ετών.

Στην οστεοπόρωση σημειώνεται η απώλεια οστικής μάζας καθώς και η διαταραχή της αρχιτεκτονικής του οστού, με τελικό αποτέλεσμα την μείωση της αντοχής του και την εμφάνιση παθολογικών καταγμάτων.

Image
Image

Tα οστά που σχηματίζουν τον ανθρώπινο σκελετό διαφέρουν σε σχήμα και σύσταση, ανάλογα με την θέση που έχουν και την λειτουργία που επιτελούν.

Έτσι υπάρχουν οστά που αποτελούνται κυρίως από σκληρό φλοιώδες οστό (πχ κνήμη), το οποίο παρέχει την απαραίτητη σκληρότητα αλλά και ελαστικότητα για να αντέξουν τα οστά αυτά τις μηχανικές καταπονήσεις της βάδισης ή του τρεξίματος.

Από την άλλη πλευρά τα οστά που αποτελούνται κυρίως από σπογγώδες οστό (πχ σπονδυλική στήλη) έχουν την ικανότητα να στηρίξουν τα ευγενή όργανα και να τα προστατεύσουν από τους κραδασμούς. Επίσης παρέχουν τον απαραίτητα χώρο στον μυελό των οστών και την αιμοποιητική του λειτουργία.

Εκτός από την λειτουργία τους σαν όργανα προστασίας και κίνησης, τα οστά έχουν και έναν ακόμη εξαιρετικά σημαντικό ρόλο. Εκείνο της αποθήκης ασβεστίου. Το ασβέστιο με την σειρά του είναι απαραίτητα μια σειρά από ζωτικές λειτουργίες του οργανισμού όπως η λειτουργιά των νεύρων,του μυοκαρδίου, της πήξης του αίματος και άλλων.

Είναι τόσο μεγάλη η σημασία της ομοιόστασης του ασβεστίου που είναι απαραίτητος ένας πολύπλοκος μηχανισμός ρύθμισης και ελέγχου μέσω του μεταβολισμού των οστών.

Η διαδικασία του οστικού μεταβολισμού περιλαμβάνει μια φάση αποδόμησης για την οποία είναι υπεύθυνα κύτταρα που καταστρέφουν τον οστίτη ιστό και λέγονται οστεοκλάστες.

Με την αποδόμηση του οστού γίνεται διαθέσιμο περισσότερο ασβέστιο για τις υπόλοιπες λειτουργίες.

Η ανακατασκευή των οστών είναι έργο άλλων κυττάρων που ονομάζονται οστεοβλάστες, οι οποίο όταν σχηματίσουν το νέο οστό, παγιδεύονται μέσα σε αυτό και γίνονται οστεοκύτταρα.

Κατά την ανάπτυξη του σκελετού και περίπου 10 χρόνια μετά το κλείσιμο των επιφυσιακών πλακών, των σημείων όπου αναπτύσσεται το οστό, επιτυγχάνεται η κορυφαία οστική μάζα.

Με την πάροδο των ετών και κυρίως μετά τα 50 έτη ο ρυθμός οστικής ανακατασκευής μειώνεται.

Ιδίως στις γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση, η μείωση του επιπέδου οιστρογόνων ενεργοποιεί τους οστεοκλάστες, με αποτέλεσμα την μεγαλύτερη οστική καταστροφή και την εμφάνιση της νόσου.

Επίσης με την είσοδο στην ηλικιακή φάση της 3ης ηλικίας (συμβατικά μετά το 65ο έτος) η μείωση της μάζας και της ισχύος των μυών (σαρκοπενία) αλλά και η μειωμένη απορρόφηση του ασβεστίου και της βιταμίνης D, προδιαθέτουν στην εμφάνιση της οστεοπόρωσης.

Άλλες αιτίες οστεοπόρωσης είναι :

  • Φαρμακευτική αγωγή ( κορτιζόνη, αναστολείς αρωματάσης, κ.α)
  • Επί μακρόν ακινητοποίηση
  • Πρόωρη εμμηνόπαυση (πριν το 42ο έτος ή μετά από αφαίρεση ωοθηκών)
  • Υπερπαραθυρεοειδισμός
  • Υπογοναδισμός

Η οστεοπόρωση είναι κατ' εξοχήν σιωπηλή νόσος.

Γίνεται εμφανής μόνο από την κύρια επιπλοκή της που είναι τα κατάγματα. Έτσι για πολλούς ασθενείς το πρώτο σημάδι είναι ένα κάταγμα στην πηχεοκαρπική ή σε κάποιο σπόνδυλο ή στο ισχίο.

Στα πρώιμα σημεία της νόσου θα μπορούσαμε να συμπεριλάβουμε την απώλεια ύψους, τον χρόνιο πόνο στη ράχη και στη μέση και την κύφωση.

Όντας μια σιωπηλή νόσος, η διάγνωση και επομένως η αντιμετώπιση βασίζεται στην πρόληψη και την αναγνώριση των παραγόντων κινδύνου.

Παράγοντες κινδύνου είναι

  • Η ηλικία
  • Το φύλο (Είναι πολύ πιο συχνή στις γυναίκες, αλλά υπάρχει και ανδρική οστεοπόρωση)
  • Το κάπνισμα
  • Θεραπεία με κορτιζόνη
  • Τα πολύ χαμηλό σωματικό βάρος ή το πολύ χαμηλό ποσοστό σωματικού λίπους. (Σε γυναίκες αθλήτριες κυρίως αντοχής έχει παρατηρηθεί το σύνδρομο της αθλητικής τριάδας: διατροφικές διαταραχές - αμηνόρροια-οστεοπόρωση)
  • Τα χαμηλό ύψος
  • Το οικογενειακό ιστορικό (Άτομο με οστεοπόρωση ή / και παθολογικό κάταγμα)
  • Χρήση αλκοόλ
  • Ιστορικό προηγούμενου κατάγματος στο ίδιο άτομο (Αυξάνει την πιθανότητα εμφάνισης νέου κατάγματος)
  • Η μακροχρόνια χρήση PPI’s (εμποδίζουν την απορρόφηση ασβεστίου)
  • Μακροχρόνια χρήση αναστολέων επαναπρόσληψης σεροτονίνης (αντικαταθλιπτικών)
  • Η έλλειψη άσκησης.
Image

Η κατάλληλη εξέταση για την διάγνωση της οστεοπόρωσης είναι η μέτρηση οστικής πυκνότητας με την μέθοδο DXA. Η μέτρηση γίνεται σε 2 σημεία, στην οσφυϊκή μοίρα της σπονδυλικής στήλης και στον αυχένα του μηριαίου.

Είναι μια σύντομη εξέταση με ελάχιστη ακτινοβολία.

Διάγνωση οστεοπόρωσης τίθεται όταν η τιμή της οστικής μάζας που θα βρεθεί να είναι μικρότερη από -2,5 σταθερές αποκλίσεις από τη μέση τιμή νεαρών γυναικών (T-score).

Τιμές T-score μεταξύ -1.0 και -2.5 είναι ενδεικτικές οστεπενίας, μιας μικρότερης οστικής απώλειας, δηλαδή.

Μαζί με την μέτρηση οστικής μάζας, θα πρέπει να ελέγχονται τα επίπεδα ασβεστίου στο αίμα και στα ούρα 24ώρου, φωσφόρου, παραθορμόνης και βιταμίνης D αλλά και των δεικτών οστικού μεταβολισμού.

Το πρώτο βήμα για την αντιμετώπιση της οστεοπόρωσης είναι η πρόληψη

Βασικά στοιχεία στην πρόληψη της οστεοπόρωσης είναι:

  • Διατροφή πλούσια σε ασβέστιο κατά την παιδική και εφηβική ηλικία με σκοπό την επίτευξη της μέγιστης οστικής πυκνότητας. Στην παιδική ηλικία η συνιστώμενη ημερήσια δόση ασβεστίου είναι περί τα 800mg ενώ στην εφηβική στα 1200mg
  • Μείωση στην κατανάλωση αλατιού. Η υπερβολική χρήση αλατιού στην παιδική και εφηβική ηλικία μειώνει την απορρόφηση ασβεστίου. Σημασία έχει τόσο το αλάτι που προσθέτουμε εμείς όσο και εκείνο που “κρύβεται” στις τροφές (αλλαντικά, έτοιμα γεύματα, σνακ)
  • Διατροφή πλούσια σε βιταμίνες με κυριότερη στην βιταμίνη d. Τροφές πλούσιες σε βιταμίνη d είναι: σολομός, σκουμπρί, μουρουνέλαιο, γάλα,γιαούρτι
  • Σωματική άσκηση
  • Αποφυγή καπνίσματος
  • Αποφυγή κατάχρησης αλκοόλ

Στις περιπτώσεις που τελικά εγκαθίσταται η οστεοπόρωση ή σε εκείνες που διαπιστώνεται μια ταχεία απώλεια της οστικής μάζας υπάρχει η φαρμακευτική αγωγή

Οι κατηγορίες των φαρμάκων που χρησιμοποιούνται είναι:

  • Διφοσφωνικά (αλενδρονάτη, ιμπανδρονατη, ριζεδρονάτη κ.α.)
  • Δενοζουμάμπη
  • Τεριπαρατίδη

Εν αναμονή έγκρισης και άλλων φαρμάκων

Ανάλογα με την δράση του τα φάρμακα είτε καταστέλλουν στον οστικό μεταβολισμό, είτε αναστέλλουν κυρίως τη φάση αποδόμησης του οστού είτε είναι αναβολικοί παράγοντες, προάγουν δηλαδή τον σχηματισμό νέου οστού.

Οι θεραπείες δίδονται πάντα σε συνδυασμό με συμπλήρωμα ασβεστίου και βιταμίνης d

Στο ιατρείο μας μπορεί να γίνει πρόληψη , παρακολούθηση και αντιμετώπιση της οστεοπόρωσης και των επιπλοκών της με ολοκληρωμένο και αξιόπιστο τρόπο.

Πηγές: ΕΛ.Ι.ΟΣ Ελληνικό Ίδρυμα Οστεοπόρωσης, AAOS American Academy of Orthopaedic Surgeons, dexascan.com